Dialekt wielkopolski - Kociewie
Dzieje wsi Mi這b康z PDF Drukuj Email
Krzysztof Kowalkowski   

Mi這b康z jest wsi so貫ck w powiecie tczewskim po這穎n wzd逝 drogi 陰cz帷ej Gda雟k z Tczewem. Nazwa wsi pochodzi od staropolskiego imienia Mi這b康. W staropolszczy幡ie imion z cz這nem b康 by這 bardzo du穎. Niektóre zachowa造 si jedynie w zabytkach, jak Przeb康, Wszeb康 i Niesieb康, inne zosta造 utrwalone w nazwach do dzi istniej帷ych miejscowo軼i, jak np. Chocieb康, Dobrob康, Ma這b康. Równie cz瘰ty by przymiotnik mi造 w pierwszym cz這nie wielu dwucz這nowych imion staropolskich, np. Mi這bor, Mi這brat, Mi這gost, Mi這wuj, Mi這s豉w. Od tych imion pochodz nazwy wiele miejscowo軼i w Polsce i w S這wia雟zczy幡ie. Nazw Mi這b康z nosz równie wsie na Pomorzu Zachodnim w powiatach: Szczecinek, S豉wno, Miastko, i Drawsko Pomorskie.

Pierwsze udokumentowane informacje o Mi這b康zu pochodz z 1250 r. Wtedy to ksi捫 gda雟ki Sambor II nada biskupowi siedem wsi w鈔ód, których by豉 tak瞠 wie Milobandze. Odt康 a do sekularyzacji dóbr ko軼ielnych przez rz康 pruski, Mi這b康z by w豉sno軼i biskupów kujawskich. Tu te, zapewne jeszcze za czasów ksi捫璚ych powsta豉 parafia i drewniany ko軼ió. Brak jednak na ten temat informacji 廝ód這wej.

Nazwa wsi na przestrzeni dziejów zmienia豉 si. 毒ód豉 pisane wymieniaj w 1250 r. równie Milobandz i Mylobandz. W latach nast瘼nych wymienia si Mylobanz, Mylobandze, Mylobanze i Milobanz. W XIII wieku, Mylobancz, Mylovanz, Mylowancz, Milobancz, Milebancz, Milobandz, Milobancze. W XIV wieku nazw wsi pisano Melovancz, Melbancz, Meelbantcz. Kolejne nazwy bardziej przypominaj dzisiejsz form, gdy W XVI i XVII wieku pisze si min. Mi這b康z, Mielebantz, Millebantz, Mi這b帷z i Mi這bandz, Milobondz, Mi這bandz, Mi這b康, Mi這b康z i Milob康z. Dopiero zabór pruski powoduje, 瞠 o wsi pisze si Mühlbantz, Milebanz ale i Mi這b康z. Po odzyskaniu niepodleg這軼i w 1920 r. wie powróci豉 do swej tradycyjnej nazwy Mi這b康z, cho niekiedy u篡wano tak瞠 nazwy Mi這b康. Zawsze jak z powy窺zego wida nazwa wsi by豉 zbli穎na w swym brzmieniu do tej pierwszej historycznej z 1250 r.

W 1257 r. ksi捫 Sambor II odnawi przywilej biskupowi Wolimirowi, za co ten dop豉ci ksi璚iu 100 grzywien. W 1286 r. Mestwin II, potwierdzi przywileje Sambora na Mi這b康z i wszelk wolno嗆, oraz pozwoli biskupom kujawskim wybudowa w Mi這b康zu na strumieniu m造n i jaz, oddaj帷 im zarazem ca陰 rzeczk z obu brzegami.

W 1299 r. biskup kujawski Wis豉w, nada Mi這b康zowi prawo niemieckie, zasiedlaj帷 go ch這pami, dla siebie rezerwuje 4 wóki (ok. 65,2 ha) i m造n. Te 4 wóki stanowi造 od tego czasu folwark biskupi nale膨cy do klucza subkowskiego, który w kolejnych latach ulega znacznemu powi瘯szeniu. Oko這 1300 r. postawiono najstarsz cz窷 ko軼io豉, murowane prezbiterium stoj帷ego dzi ko軼io豉. Pierwszym ze znanych proboszczów mi這b康zkich by Henryk wyst瘼uj帷y w 1320 r. jako 鈍iadek w g這郾ym procesie υkietka przeciw Krzy瘸kom w sprawie rzezi gda雟kiej w 1308 r.

W XV wieku odnotowano istnienie karczmy “prywatnej w豉sno軼i", karczmarz by jednak zobowi您any bra piwo z dworskiego browaru w Mi這b康zu. W XVI w.

Pod koniec XVI wieku ko軼ió by przez krótki okres zaj皻y przez ewangelików i uleg zniszczeniom, ale po powrocie w ich w豉danie w 1643 r. zosta wyremontowany. Mi這b康z w tym roku zajmowa obszar ok. 328 ha ziemi. By這 tu 7 gospodarstw, w których znajdowa這 si 31 koni, 17 woów i 22 krowy.

W 1728 r. opisano znajduj帷y si od dawna w ko軼iele obraz 鈍. Walentego. „Chocia o速arz i obraz 鈍. Walentego z dawna istnia w Mi這b康zu, jednak ko軼ielne akta o jakiej nadzwyczajnej 豉skawo軼i nic nie donosz. Dopiero w przeci庵u przesz貫go stulecia rozbudzi這 si powoli to nabo瞠雟two, które do dzi dnia si zachowuje". W nast瘼nych latach rozkwit這 ono bardzo i obraz uznano za 豉skawy, a odpust zupe軟y w dzie 鈍. Walentego (14 lutego) by wtedy udzielany na 7 lat.

W 1759 r. we wsi postawiono nowy murowany browar. Stanowi on doskona貫 廝ód這 dochodów, tak 瞠 trzeba by這 sprowadza j璚zmie ze starostwa tczewskiego, którego karczmy z kolei kupowa造 piwo w Mi這b康zu. Pierwsza szko豉 w Mi這b康zu istnia豉 na pewno oko這 1760 r., a funkcj nauczyciela spe軟ia organista Dawid Jante.

Pod koniec XVIII wieku folwark biskupi w Mi這b康zu mia ju ok. 234 ha, z czego 205 ha by這 uprawnych, 23 ha 陰k i 11 ha innych u篡tków i nieu篡tków. Grunty uprawne przeznaczono mi璠zy innymi pod upraw 4 zbó i pastwiska dla du篡ch ilo軼i byd豉 i owiec. Te ostatnie odgrywa造 szczególn rol w gospodarce folwarku, daj帷 we軟 i skóry oraz nawo膨c w sposób naturalny podczas wypasu pola. Mi瘰o za stanowi這 jeden z podstawowych sk豉dników wy篡wienia ówczesnej ludno軼i. W folwarku mi這b康zkim w latach 1761-1772 by這 鈔ednio 400 - 500 szt. owiec oddanych w pacht. Zak豉dano równie pierwsze sady, a tradycja sadownicza w Mi這b康zu i okolicach pozosta豉 do dzi.

Rozszerza si kult 鈍. Walentego, który pod koniec XVIII wieku by obok 鈍. Ma貪orzaty drugim przybranym patronem ko軼io豉. Ta wielka cze嗆 oddawana przez parafian Mi這b康za 鈍. Walentemu, przynios豉 im „odpust zupe軟y po wsze czasy”, jakiego udzieli w 1802 r. papie Pius VII.

W 1848 r. w Mi這b康zu mieszka這 608 katolików. By造 biskupi folwark przeszed we w豉danie rz康u pruskiego i zosta wydzier瘸wiony Niemcowi. W 1852 r. zako鎍zono budow linii kolejowej z Bydgoszczy przez Tczew do Gda雟ka. W Mi這b康zu powsta wówczas przystanek kolejowy, który przyczyni si do szybkiego rozwoju wsi, a liczba mieszka鎍ów w 1868 r. wzros豉 do 652 katolików i 57 ewangelików. We wsi by豉 szko豉 katolicka, do której ucz瘰zcza這 81 dzieci. Do parafii w Mi這radzu nale瘸這 14 wsi, w których mieszka這 陰cznie 3106 katolików. W 1882 r. powsta豉 w Mi這b康zu Przymusowa Stra Po瘸rna, która po I wojnie 鈍iatowej przekszta販i豉 si w Ochotnicz Stra Po瘸rn.

Po przy陰czeniu w 1920 r. Mi這b康za do Polski, maj徠ek podzielono na 12 parceli, które przekazano Polakom. Do dóbr ko軼ielnych nale瘸這 oko這 300 mórg, a do szko造 dwuklasowej 20 mórg ziemi. Mi這b康z, w którym by豉 pierwsza po polskiej stronie (jad帷 z Gda雟ka) stacja kolejowa, mia oddzia stra篡 granicznej i punkt celny. We wsi by造 trzy gospody, mleczarnia, ku幡ia, ko這dziej, a tak瞠 2 warsztaty szewskie.

W nocy z 15 na 16 sierpnia 1939 r. w Mi這b康zu zosta zamordowany przez Niemców Micha Ró瘸nowski, 穎軟ierz 2 Batalionu Strzelców w Tczewie. By on dopiero pierwsz ofiar, gdy w czasie II wojny 鈍iatowej hitlerowcy zamordowali jeszcze kolejnych 14 mieszka鎍ów Mi這b康za.

Wyzwolenie Mi這b康za nast徙i這 15 marca 1945 r. Niestety obok wielu zniszcze dokonanych przez wycofuj帷ych si Niemców, spustoszenia dozna równie ko軼ió. Zniszczona znacznie zosta豉 wie瘸 ko軼io豉, a sam ko軼ió zosta spalony, tak ze zosta造 tylko mury. Bezpowrotnemu zniszczeniu uleg這 ca貫 wn皻rze ko軼io豉 i jego odbudowa trwa豉 wiele lat. W 1954 r. powsta tu Zak豉d Sadowniczo-Do鈍iadczalny, nale膨cy do Instytutu Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach, który przyczyni si do rozwoju wsi, daj帷 jej mieszka鎍om zatrudnienie, a sadownikom wiele cennych rad. W 1968 r. wybudowano budynek nowej szko造. W 1974 r. we wsi mieszka這 1026 osób.

    毒ód豉:

Kowalkowski Krzysztof, Mi這b康z, historia miejscowo軼i i parafii, 1250-2000, Mi這b康z 2000.

Mapy województwa pomorskiego w drugiej po這wie XVI w., Biskup Marian, Tomczak Andrzej, w: Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu za rok 1953 zeszyt 1, Toru 1955.

Milewski Józef, Kociewie Historyczne tom I i II, Starogard 1995.

S這wnik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów s這wia雟kich, tom I do XV, Warszawa 1880 – 1902.

 

Fotografie: Maciej ζbudzki

 
« poprzedni artyku   nast瘼ny artyku »