Leksykon
Uproszczenie grup sp馧g這skowych powsta造ch w wyniku asynchronicznej wymowy sp馧g這sek wargowych mi瘯kich PDF Drukuj Email
Halina Kara   

Grupy powsta貫 w wyniku roz這瞠nia spó貪這sek wargowych mi瘯kich mog ulega uproszczeniom przez zredukowanie jednej z g這sek wchodz帷ych w ich sk豉d. Redukcja mo瞠 dokona si poprzez zanik spó貪這ski wargowej i pozostawienie samego elementu mi瘯kiego, co dotyczy g這sek w’, f’ oraz m’, por. mówi > mówji > móji, wino > wzino > zino, ofiara > ofsiara > osiara lub miasto > mniasto > niasto. Tego typu uproszczenie grup spó貪這skowych, powsta造ch w wyniku asynchronicznej wymowy spó貪這sek wargowych mi瘯kich, i pojawienie si wymowy: sieranka = firanka, trasi = trafi, ziadro = wiadro, osziara, 磨ara = wiara, ochiara = ofiara, hierzeje (z d德i璚znym h) = wierzeje, niasto = miasto, niska = miska itp. charakteryzuje gwary okolic Ostródy, Nidzicy, Przasnysza, Ostro喚ki, Kolna, Pu速uska, Mi雟ka, W璕rowa, Olecka, Grajewa i Suwa趾, a wi璚 pas pó軟ocno-wschodni obejmuj帷y Ostródzkie, Mazury, cz窷 zachodni Suwalszczyzny i Mazowsze, gównie pó軟ocne (cz窷ciowo 鈔odkowe). Powsta豉 po zredukowaniu artykulacji wargowej w grupie m < m’ spó貪這ska uwa瘸na by豉 za zbyt ra膨c cech gwarow i dlatego zast瘼owano j przez ogólnopolskie m’. Proces ten obj掖 tak瞠 hiperpoprawne unikanie pierwotnej spó貪這ski , spotykane w ró積ych formach wyrazowych na ca造m obszarze dialektu mazowieckiego, np. jamio = anio (zob. Hiperpoprawno嗆 j瞛ykowa, Hiperyzm). Redukcja omawianej grupy mo瞠 tak瞠 nast徙i w wyniku usuni璚ia sk豉dnika mi瘯kiego. Zjawisko to zachodzi po spó貪這skach 鈔odkowoj瞛ykowych , , d, a wi璚 w grupach: 鈍’ > 鈍j // 鈍 > 鈍; 獞’ > 獞j // 獞> 獞; d德’ > d德j // d德 > d德, por. 鈍at, 鈍at這, 鈍皻a, 鈍adek, 鈍yniak, 鈍y雟ki, 獞artka, 獞yr, nied德ed. Podobny wypadek zredukowania grupy spó貪這skowej powsta貫j z roz這瞠nia spó貪這ski m’ przez opuszczenie mi瘯kiego jej sk豉dnika zaszed w ko鎍ówce N. lmn. -amy < -amni // -amji < -ami (gdzie uleg morfologizacji) oraz w gwarowych odpowiednikach form zaimkowych mi, mi, por. takymy wo豉my, 瞠laznymy p逝gamy, sochamy, za toramy, nawalili my = nawalili mi, oczamy, os豉my, cepamy, saniamy, ziarkamy, szrubamy, tamy deskamy, wid豉my, uszamy. Zjawisko twardnienia w’ po spó貪這skach 鈔odkowoj瞛ykowych wyst瘼uje na du篡ch obszarach Mazowsza, Kociewia, ziemi che軛i雟ko-dobrzy雟kiej, a w formie 鈍ynia si璕a w g陰b Ma這polski po D瑿ic, Radom, Sieradz. Jeszcze szerszy zasi璕 – na po逝dniu po Le瘸jsk, Brzesko, na zachodzie po Turek, 疸in, Z這tów – ma stwardnia貫 m’ w ko鎍ówce ‑amy: r瘯amy, nogamy, troch mniejszy – w formach C. i B. lp. zaimka osobowego: my, mi = mi, me, man = mi. Wsz璠zie jednak mo瞠 si pojawia obocznie do wymowy zgodnej z ogólnopolsk, nawet w tym samym idiolekcie, por. 鈍yniaka / 鈍iniaka, 鈍皻a / 鈍i皻a. Zob. Asynchroniczna wymowa spó貪這sek wargowych mi瘯kich.

 
« poprzedni artyku   nast瘼ny artyku »